छत्रपती संभाजीनगर | प्रतिनिधी – मुख्य संपादक – कृष्णा गवळी | चाणक्य NEWS
मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनानिमित्त आज संपूर्ण मराठवाड्यात स्वातंत्र्यलढ्यात योगदान देणाऱ्या स्वातंत्र्यसैनिक, हुतात्मे आणि आंदोलनकर्त्यांचे स्मरण केले जात आहे. १७ सप्टेंबर १९४८ हा दिवस मराठवाड्याच्या इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. तत्कालीन हैदराबाद संस्थानातून मराठवाडा भारतीय संघराज्यात समाविष्ट होण्याच्या प्रक्रियेला या दिवसाने निर्णायक वळण दिले. मराठवाडा पूर्वी निजामाच्या हैदराबाद संस्थानाचा भाग होता.
* निजामाच्या राजवटीविरोधात संघर्ष
भारताला १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतरही हैदराबाद संस्थान भारतात विलीन झाले नव्हते. निजामाने स्वतंत्र राहण्याची भूमिका घेतली. या काळात हैदराबाद स्टेट काँग्रेससह विविध संघटना आणि कार्यकर्त्यांनी जबाबदार शासन व भारतीय संघराज्यात विलिनीकरणासाठी आंदोलन केले. मराठवाड्यातही या लढ्याला मोठा प्रतिसाद मिळाला.
* महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना
१९१८: हैदराबादमध्ये काँग्रेसच्या संघटनात्मक कार्याला सुरुवात झाली.
१९३८-३९: हैदराबाद स्टेट काँग्रेसने नागरी व राजकीय अधिकारांसाठी सत्याग्रह केला.
स्वामी रामानंद तीर्थ हे मराठवाडा मुक्ती संग्रामातील प्रमुख नेत्यांपैकी एक म्हणून पुढे आले.
१९४७: भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर हैदराबाद संस्थानाच्या भारतातील विलिनीकरणाचा प्रश्न निर्माण झाला.
१९४७-४८: निजामाच्या राजवटीविरोधात आंदोलन तीव्र झाले. या काळात रझाकारांच्या कारवायांमुळे परिस्थिती अधिक तणावपूर्ण झाली.
१३ सप्टेंबर १९४८: भारतीय सैन्याने हैदराबाद संस्थानात प्रवेश केला. ही कारवाई काही दिवसांत पूर्ण झाली.
१७ सप्टेंबर १९४८: हैदराबाद संस्थान भारतीय संघराज्यात विलीन झाले आणि मराठवाड्याच्या मुक्तीचा ऐतिहासिक दिवस म्हणून हा दिवस स्मरणात राहिला.
१ नोव्हेंबर १९५६: राज्य पुनर्रचनेनंतर मराठवाड्यातील जिल्हे तत्कालीन मुंबई राज्याचा भाग झाले.
१ मे १९६०: महाराष्ट्र राज्याच्या निर्मितीनंतर मराठवाडा महाराष्ट्राचा अविभाज्य भाग बनला.
* हुतात्मे आणि स्वातंत्र्यसैनिकांचे स्मरण
मराठवाडा मुक्ती संग्राम हा केवळ राजकीय विलिनीकरणाचा इतिहास नसून स्वातंत्र्य, नागरी हक्क आणि लोकशाही व्यवस्थेसाठी झालेल्या संघर्षाची आठवण आहे. या लढ्यात सहभागी झालेल्या स्वातंत्र्यसैनिक आणि हुतात्म्यांच्या योगदानाचे स्मरण या दिवशी केले जाते.
महाराष्ट्र शासनाने १७ सप्टेंबर हा दिवस मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन म्हणून कायमस्वरूपी साजरा करण्याचा निर्णय ४ मे २००१ रोजी घेतला. तसेच मुक्ती संग्रामातील हुतात्म्यांच्या स्मरणार्थ स्मृतीस्थंभ उभारण्यासंदर्भातही शासन निर्णय घेण्यात आला आहे.
* लोकशाही मूल्यांची आठवण
मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन हा इतिहासातील संघर्ष, त्याग आणि लोकशाही मूल्यांची आठवण करून देणारा दिवस आहे. या निमित्ताने स्वातंत्र्यसैनिकांच्या योगदानाला अभिवादन करताना पुढील पिढीने लोकशाही, स्वातंत्र्य, समानता आणि सामाजिक सलोखा या मूल्यांचे जतन करण्याचा संकल्प करण्याची गरज आहे.
मराठवाडा मुक्ती संग्रामातील सर्व हुतात्मे, स्वातंत्र्यसैनिक आणि संघर्षकर्त्यांना विनम्र अभिवादन!
— चाणक्य NEWS
( लोकशाहीचा निर्भय आवाज ! )
